Podstawowa zasada, której uczy się w szkole, brzmi: „some” używamy w zdaniach twierdzących, a „any” w zdaniach przeczących i pytaniach. Ta reguła jest poprawna jako punkt wyjścia, ale opisuje tylko najprostsze przypadki i zawodzi przy wielu codziennych sytuacjach. „Some” pojawia się w pytaniach, gdy oferujemy coś lub prosimy o coś z oczekiwaniem pozytywnej odpowiedzi – „Would you like some coffee?” lub „Could I have some water?”. „Any” pojawia się w zdaniach twierdzących, gdy znaczy „jakikolwiek, dowolny” bez ograniczeń – „You can choose any colour you like” lub „Any student who finishes early may leave”. Znajomość tylko podstawowej reguły bez tych wyjątków prowadzi do błędów zarówno w rozumieniu tekstów, jak i w języku mówionym.

„Some” w pytaniach pojawia się w dwóch konkretnych sytuacjach, które różnią pytanie od neutralnego zapytania o informację. Pierwsza to oferta – gdy pytający proponuje coś rozmówcy i zakłada lub ma nadzieję na odpowiedź twierdzącą: „Would you like some help?”, „Shall I get you some tea?”. Użycie „any” w ofercie – „Would you like any help?” – brzmi chłodno i dystansująco, jakby pytający spodziewał się odmowy lub był obojętny na wynik. Druga sytuacja to prośba – gdy pytający oczekuje pozytywnej odpowiedzi lub stara się ją sugerować: „Could I borrow some money?”, „Can I have some more time?”. Na maturze rozróżnienie między „some” a „any” w pytaniach pojawia się w zadaniach open cloze i w transformacjach, gdzie kontekst – oferta czy neutralne pytanie – determinuje właściwy wybór.

„Any” w zdaniach twierdzących ma znaczenie „jakikolwiek, każdy bez wyjątku, dowolny” i wyraża brak ograniczeń lub warunków. „You can ask any question” znaczy „możesz zadać dowolne pytanie – żadne nie jest wykluczone”. „Any student can join the club” znaczy „każdy uczeń, bez wyjątku, może dołączyć”. „I’ll eat anything” znaczy „zjem cokolwiek – nie mam żadnych preferencji ani ograniczeń”. Ten typ użycia „any” jest charakterystyczny dla zdań wyrażających otwartość, brak restrykcji lub bezwarunkowe pozwolenie. Konteksty sygnalizujące to użycie to: zdania z „you can”, „you may”, „feel free to”, zdania z warunkiem („if any problem arises”) oraz zdania z superlativem („the best of any I’ve tried”). Błąd polegający na użyciu „some” zamiast „any” w tych kontekstach zmienia znaczenie zdania – „You can choose some colour” sugeruje ograniczony wybór, nie dowolność.

„Some” i „any” łączą się zarówno z rzeczownikami niepoliczalnymi w liczbie pojedynczej, jak i z rzeczownikami policzalnymi w liczbie mnogiej – nigdy z rzeczownikami policzalnymi w liczbie pojedynczej. Poprawnie: „some water” (niepoliczalny), „some books” (policzalny, liczba mnoga), „any information” (niepoliczalny), „any questions” (policzalny, liczba mnoga). Niepoprawnie: „some book” lub „any question” w liczbie pojedynczej bez rodzajnika – tu wymagany jest rodzajnik nieokreślony „a”. Błąd łączenia „some” z rzeczownikiem policzalnym w liczbie pojedynczej jest częsty u polskich uczniów, bo w polskim „trochę” i „jakiś” mogą łączyć się z różnymi formami – „trochę wody” i „jakaś książka” – podczas gdy angielski ma tu wyraźne ograniczenie gramatyczne.

„Some” i „any” tworzą serię złożeń z „-one”/”-body”, „-thing” i „-where”, które działają według tych samych zasad co formy podstawowe. Złożenia z „some-„: „someone/somebody” (ktoś), „something” (coś), „somewhere” (gdzieś) – używane w zdaniach twierdzących i w pytaniach będących ofertą lub prośbą. Złożenia z „any-„: „anyone/anybody” (ktokolwiek), „anything” (cokolwiek), „anywhere” (gdziekolwiek) – używane w zdaniach przeczących, pytaniach neutralnych i zdaniach twierdzących o znaczeniu „dowolny”. Złożenia z „no-„: „nobody/no one”, „nothing”, „nowhere” – używane w zdaniach twierdzących z znaczeniem przeczącym, bez dodatkowego „not” („Nobody came” – nie „Nobody didn’t come”). Na maturze złożenia te pojawiają się zarówno w zadaniach gramatycznych, jak i w tekstach listening i reading, gdzie ich nieznajomość prowadzi do błędnej interpretacji zdania.

Najczęstsze błędy to trzy typy pomyłek. Pierwszy: mechaniczne zastosowanie reguły „some = twierdzące, any = pytanie/przeczenie” bez analizy kontekstu, co prowadzi do błędnego „any” w ofercie („Would you like any help?”) lub błędnego „some” w pytaniu neutralnym. Drugi: użycie „some” zamiast „any” w zdaniach twierdzących wyrażających dowolność („You can take some book you like” zamiast „any book”). Trzeci: błąd przy złożeniach – użycie „somebody” w zdaniu przeczącym („I didn’t see somebody” zamiast „anybody”) lub „anybody” w zdaniu twierdzącym nie wyrażającym dowolności. Na poziomie podstawowym błędy przy „some/any” pojawiają się też w wypracowaniach – szczególnie w e-mailach nieformalnych, gdzie oferta lub prośba jest częstym elementem treści. Na poziomie zaawansowanym należy uważać na tzw. „ukryte przeczenia”. Jeśli w zdaniu pojawiają się słowa o wydźwięku negatywnym, takie jak never (nigdy), hardly (ledwo) czy without (bez), całe zdanie jest traktowane gramatycznie jako przeczenie. Wymusza to automatycznie użycie słowa „any”, a nie „some” (np. He did it without any help).

Aby zautomatyzować poprawny wybór, należy regularnie rozwiązywać zadania z lukami. Najlepsze efekty dają platformy edukacyjne dedykowane polskim uczniom i dopasowane do wymagań CKE. Platforma Testyourenglish.pl posiada ogromną bazę darmowych ćwiczeń gramatycznych, a w planie premium oferuje inteligentne wyjaśnienia błędów, które natychmiast wytłumaczą Ci, dlaczego w danym pytaniu wystąpił wyjątek.